Opbouw
Wanneer we naar spelende kinderen kijken, zien we het al. In spelvorm leren ze over ‘mijn en dijn’, pakken autootjes af, maken een zandkasteel kapot, enz. Kleine kinderen hebben nog geen taal om deze onrechtvaardigheid, of dit vandalisme om te buigen. Ze reageren primair met boosheid of verdriet, zoeken hulp of lossen het zelf op. Allemaal lessen die hen in het latere leven helpen op een effectieve manier met elkaar om te gaan. In die kinderjaren vindt de opbouw plaats van vaardigheden om in sociale verbanden effectief met elkaar om te gaan.
Overigens komen volwassenen soms in situaties waarin ze niet kunnen terugvallen op iets wat ze in de kinderjaren hebben geleerd. Dan vraagt dat opnieuw om opbouw in de vorm van training, oefening en soms wat coaching.
Opbouw maakt dat iemand weerstand ontwikkeld die nodig is om als het echt moeilijk wordt juist te kunnen handelen. Net als dat we allerlei kinderziektes krijgen die ons immuniteit opleveren voor latere blootstelling aan ziektemakers.
Afbraak
De andere kant van opbouw is afbraak. Je kunt niet alleen maar bouwen. Soms is het nodig om af te breken, te slopen. Je kunt niet iets nieuws beginnen voordat je met het oude stopt. Dit snappen we direct als het over een oud tuinhuisje gaat dat je wilt vervangen door een nieuwe.
Het wordt een stuk moeilijker wanneer het gaat over gedrag. Stoppen met oud gedrag om daarvoor in de plaats nieuw, beter gedrag te vertonen gaat niet vanzelf Vraag het maar aan mensen die zijn gestopt (of willen stoppen) met roken. Sterker, heel veel gedrag komt automatisch voort uit je persoonlijkheid, je karakteristiek. Dat verander je niet zomaar.
De oplettende lezer zal inmiddels bedacht hebben dat hoe je in de kinderjaren hebt geleerd je gedrag aan te passen van invloed is op het vermogen dat later in je leven ook te doen. Of niet.
Bouwen aan je onderneming
Veel ondernemers zijn min of meer bewust voortdurend bezig met deze balans tussen opbouw en afbraak. Als ondernemer wil je groeien, succes hebben. Ieder jaar meer omzet, meer klanten, meer winst, enz. Je bent voortdurend aan het bouwen van een onderneming die steeds robuuster en steviger kan opereren. Daarvoor moet je groeien met je gebouw, met personeel, met systemen met machines, enz. Hier geldt dezelfde wetmatigheid; alleen maar groeien leidt tot een situatie dat de effectiviteit of de efficiëntie afneemt. Het ziekteverzuim neemt toe, machines vallen uit. Iemand functioneert niet voldoende, of medewerkers kunnen de nieuwe ontwikkelingen niet aan. Dan komt het moment van afbraak. Van sommige medewerkers moet je afscheid nemen. Ik heb het zelf een keer meegemaakt dat iemand meer werk máakte dan dat hij déed. Prima medewerker en een goed mens, maar niet op die plek op dat moment. Afscheid nemen is dan beter voor hem en voor de organisatie. Dat is pijnlijk, maar niets doen gaat uiteindelijk meer pijn doen. Wanneer je pijnlijke beslissingen alsmaar voor je uit schuift neemt de ellende alleen maar toe. En daarmee wordt het ook steeds moeilijker, want ingrijpender om dat te herstellen.
Wanneer je alleen maar met opbouw bezig bent en niet met afbraak en dus onbalans creëert, dan ben jij de oorzaak van de negatieve uitwassen (= gevolg, zie vorige blog). Hoveniers zeggen het zo mooi: ‘Snoeien doet groeien’. Doe dat dan wel met beleid en goed, scherp gereedschap, anders beschadig je meer dan goed is voor het organisme.
Ik zie vaak ondernemers of managers die vooral ‘aardig’ willen zijn voor hun omgeving en hun medewerkers. Natuurlijk is dat een prima houding, maar als die je in de weg gaat zitten om te ‘snoeien’ dan gaat de aardigheid er steeds meer vanaf. Collega’s zien wat je doet en niet doet en ‘niet handelen’ kan dan tot ongewenste neveneffecten leiden, zoals een slechtere sfeer, of arbeidsmoraal.
Hoe heb jij als kind geleerd ‘nee’ te zeggen, grenzen aan te geven en voor jezelf op te komen? Ben je inmiddels in staat om op een opbouwende manier duidelijk te maken dat de grens is bereikt? En ben je bereid iemand echt te helpen op betere plek buiten de organisatie te krijgen?
Het zijn vaak lastige kwesties die we liever uit de weg gaan, of uitstellen. Soms helpt het om hierover met een externe, iemand met een frisse blik te sparren. Zoek die op om te kunnen groeien in de vaardigheid om op een juiste, zorgvuldige manier te kunnen afbreken.
